Mistra

Mistra, Mora'nın büyük Bizans kenti

Taygetos'un sarp bir eteğine tutunmuş, Sparta ovasına hâkim Mistra, Yunanistan'ın en dikkat çekici Orta Çağ yerleşimlerinden biridir. Frank kalesi olarak kurulup Mora Bizans despotluğunun başkenti hâline gelen kent, en parlak dönemini 14. ve 15. yüzyıllarda yaşadı. Saraylar, evler, surlar, manastırlar ve fresklerle kaplı kiliseler hâlâ dağın yamaçlarına yayılarak gerçek bir kent görünümü oluşturur; burası bugün UNESCO Dünya Mirası listesinde yer almaktadır.

Frank kalesinden Mora despotluğuna

Mistra'nın tarihi, Achaia'nın Frank prensi II. Guillaume de Villehardouin'in yaklaşık 620 metre yüksekliğindeki bir tepenin zirvesinde bir kale inşa ettirdiği 1249 yılında başlar. 1259'daki Pelagonia Muharebesi'nde Bizanslılara yenilip esir düştükten sonra, birkaç kalenin teslimi karşılığında özgürlüğüne kavuşur: Mistra böylece 1262'de Bizans imparatoruna bırakılır.

Kale, bundan sonra Bizans'ın Peloponnesos'u yeniden fethetmesinde temel bir üs hâline gelir. Sparta ovasının sakinleri yavaş yavaş surlarının koruması altına yerleşir ve sitadelin altında gerçek bir kent gelişir. 1348'de Mistra, Bizans İmparatorluğu içinde özerk bir eyalet olan Mora despotluğunun merkezi olur; önce Kantakouzenos hanedanı, 14. yüzyılın sonlarından itibaren ise Palaiologos hanedanı tarafından yönetilir.

14. ve 15. yüzyıllarda kent, siyasi, sanatsal ve entelektüel açıdan dikkat çekici bir refah dönemi yaşar. Aristokrat sarayları, manastırlar ve kiliseler inşa edilir ve geç Bizans sanatının en güzel örnekleri arasında sayılan fresklerle süslenir. Mistra aynı zamanda, özellikle fikirleri Batı'da Yunan felsefesine duyulan ilgiyi yenileyen neoplatonist filozof Georgios Gemistos Plethon çevresinde Palaiologos dönemi entelektüel canlanmasının büyük merkezlerinden biri hâline gelir.

1460'ta Mistra Osmanlılara teslim edilir. Buna karşın, özellikle tarım, ticaret ve bölgenin başlıca faaliyetlerinden biri olan ipek üretimi sayesinde önemli bir kent olmayı sürdürür. 1687'den 1715'e kadar Venedik egemenliğine girer, ardından yeniden Osmanlılara döner. 1770'te Orlov İsyanı'nın ardından Arnavut birlikleri kenti ve Lakonia'nın bir bölümünü harap eder; Mistra bir daha eski refahına kavuşamaz. Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında, özellikle 1825'te İbrahim Paşa'nın ordusunun geçişi sırasında yeni yıkımlar yaşanır. 19. yüzyılda yeni Sparta kentinin kurulmasının ardından sakinleri eski kenti yavaş yavaş terk eder.

Mistra arkeolojik alanını ziyaret

Alan, surla çevrili bir Bizans kentinin düzenini olağanüstü bir biçimde korur. En tepede, Villehardouin'in Frank kalesinin hâkim olduğu sitadel yer alır. Aşağıda, kendi surlarıyla korunan ve 13. ile 15. yüzyıllar arasında geliştirilen geniş Despotlar Sarayı^★★ çevresinde düzenlenmiş Yukarı Kent uzanır. Restore edilen bu yapı topluluğu, Yunanistan'da korunmuş tek Bizans saray kompleksini oluşturur.

Sarayın çok uzağında olmayan Ayasofya, 14. yüzyılda Manuel Kantakouzenos döneminde inşa edilmiş ve despotlar sarayıyla ilişkilendirilmiştir. Taş döşeli yollar daha sonra, konutların, atölyelerin, dinî kurumların ve manastırların yoğunlaştığı Aşağı Kent'e iner.

Aziz Dimitrios Metropolitliği^★, 13. yüzyılda başlanmış olup Mistra'nın en eski büyük kilisesidir. Yakınında bulunan Brontochion manastırı, başta Aziz Theodoros kiliseleri ve Aphentiko olarak adlandırılan Hodigitria kilisesi olmak üzere birçok yapıyı bünyesinde barındırır. Bu son kilise, alt katta üç nefli bir bazilika ile çok sayıda kubbe tarafından taçlandırılan haç planlı bir kiliseyi birleştiren dikkat çekici "Mistra tipi"nin güzel bir örneğidir.

Daha güneyde, kısmen kayaya yaslanmış olan Peribleptos^★★ manastırı, 14. yüzyıldan kalma olağanüstü bir fresk topluluğunu korumaktadır. 15. yüzyılda kurulan ve hâlâ bir rahibeler topluluğu tarafından kullanılan Pantanassa^★ da mimarisi ve duvar resimleriyle dikkat çekicidir. Aristokrat konakları, surlu kapılar, dar sokaklar ve kentsel yapı kalıntıları geziyi tamamlamakta ve ortaçağ kentinin düzeninin hâlâ anlaşılmasını sağlamaktadır.

Böylece Mistra gezisi, bir anıtlar bütününün olduğu kadar, Sparta ovası ile Taygetos yamaçları arasında kademelenen neredeyse tamamı ayakta kalmış bir Bizans kentinin de gezisidir. Korunmuşluğu, freskleri ve Bizans İmparatorluğu'nun son iki yüzyılında oynadığı başlıca rol, 1989 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi'ne alınmasını açıklamaktadır.

Galeri